Manastir Dečani sa crkvom Hristovog vaznesenja

U podnožju Prokletija, u klisuri Dečanske Bistrice, oko 17 km od Peći, nalazi se ovaj manastir. Manastir Dečani ili Visoki Dečani, kako ga narod naziva, je zadužbina kralja Stefana Uroša III Dečanskog i njegovog sina Stefana Uroša IV Dušana, kasnije prvog srpskog cara. Izgradnja manastira započeta je 1327. godine a završen je 1335. godine. Bila je to najveća i najlepša crkva u srednjevekovnoj Srbiji.
Uz crkvu su bile podignute: trpezarija, ćelije za monahe, odbrambeni zidovi, kula na ulazu u manastir i bolnica. Osnova crkve je 36,5 m a visina kupole 28 m. Rađena je u raškom stilu u kombinaciji romanskih, vizantijskih i primorskih elemenata što se objašnjava poreklom graditelja iz Boke Kotorske. Unutrašnjost crkve podeljena je sa osam mermernih stubova dok je priprata podeljena krstastim svodovima. Plastična dekoracija je rađena u sivo-žutom-roze kamenu, a ispod krovova nalaze se male arkade.
Dečanski živopis je rađen punih 13 godina od 1335. do 1348. godine i predstavlja najveću galeriju fresaka u Srbiji. Radilo ga je više majstora. Prikazan je veliki godišnji kalendar sa 365 scena. Preko hiljadu kompozicija je oslikano i 10 hiljada različitih figura. Sačuvana je najveća i najlepša freska koja prikazuje lozu Nemanjića kao i velika kompozicija sa portretom Stefana Dečanskog i prikazom bitke kod Velbužda. Na dečanskim freskama su još vidljivi delovi pozlate na pozadini od plavog lazura.
Čuvena je dečanska riznica u kojoj se nalaze unikatne relikvije od 14. do 19. veka. Zbirka ikona je jedinstvena, posebno četiri ikone sa prvobitnog kamenog ikonostasa iz 1350. godine, kao i ikona ktitora Stefana Dečanskog, rad čuvenog slikara iz 16. veka Longina. Sačuvan je igumanski presto iz 14. veka kao i originalni kivot Stefana Dečanskog od drveta u duborezu sa lepom koloritnom dekoracijom.
Pored mnoštva zlatnih predmeta i nameštaja sačuvano je i oko 170 rukopisnih knjiga kao što su: svetosavska Krmčija, tipik Svetog Save, žitije Stefana Dečanskog sa početka 15. veka. Tu je i krst Stefana IV Dušana.
Posle bitke na Kosovu manastir je stradao. Obnovila ga je kneginja Milica ali je posle velike seobe Srba ponovo stradao i dugo tako tavorio. Polovinom 17. veka je obnovljen.
Prvi radovi na zaštiti počeli su 1937. godine. Jedan je od najbolje očuvanih srednjevekovnih manastira. Muški je i u njemu žive monasi.
Danas o sudbini Visokih Dečana brinu jednice KFOR-a. Manastir Dečani upisan je u Listu Svetske kulturne i prirodne baštine UNESCO-a od 2. jula 2004. godine.

Pripremila: Ivana Prlina Nikodijević, Švajcarska